Vlierbloesemlimonade

Vlierbloesemwater10 vlierbloesemschermen, 1,5 liter water, 2 citroenen, 500 gram suiker 

Vlierstruiken groeien overal, in parken, bossen en tuinen. Herkenbaar aan de diep zoete bloemengeur. Verwar de vlierbloesem niet met lijsterbesbloesem; deze lijkt op vlierbloesem maar heeft geen lekkere geur. Pluk de witte vitaminerijke vlierschermen als ze vol stuifmeel zitten. Was ze niet maar haal er zo nodig met de hand wat vliegjes of andere oneffenheden uit.  Hoe meer u plukt hoe sneller de vlier gaat groeien. Vergeet niet wat bloesem te laten hangen voor de vlierbessensiroop in de nazomer!

Vlierbloesemsiroop

Doe 10 vlierbloesemschermen in een grote pan en voeg zoveel water toe tot de schermen net onder staan.  Haal zoveel mogelijk bloesem van de (giftige) steeltjes anders wordt de siroop bitter. Voeg de citroenen toe en laat het mengsel 24 uur trekken. Zeef het vocht, meet het en voeg per anderhalve liter 500 gram suiker toe. Kook het kort een giet de kokende siroop tot aan de rand van goed afsluitbare steriele flessen die zijn schoongespoeld met kokend water. Ik gebruik ouderwetse lege vruchtensapflessen met schroefdop uit de supermarkt. Sluit de fles goed af met de schroefdop en zet hem omgekeerd op het aanrecht. Zodra de fles weer rechtop staat trekt hij direct of na enige tijdje vacuüm. Dit is te horen aan een soort ‘plop’ geluid van de dop. De vlierbloesemsiroop is nu minstens een jaar houdbaar. Kijk – om ontploffing van de fles te voorkomen – af en toe in de fles of er toch gisting is ontstaan. Zijn er bovenin bubbels te zien open dan voorzichtig de fles zodat het koolzuur kan ontsnappen. Drink de siroop met ijsklontjes als limonade of doe een scheutje door mousserende witte wijn.

Vlierbloesemchampagne

Laat wat vlierbloesemlimonade een tijdje staan in een flesje. Al na een paar dagen ontstaat er een spontane gisting en komen er bubbeltjes in de limonade. Doe om ‘ontploffing’ van het flesje te voorkomen regelmatig het flesje open zodat de koolzuur kan ontsnappen. Drink het gekoeld met ijsblokjes! Prosecco, limoenschijfje  en een takje munt erbij: Hugo!

 

Getagd met , , , , ,

Stinzenplanten salade en het geheim van Hackfort

Van adel!

Barones Anna Maria Morothea van Lintelo is haar naam. Ze is mijn over-, over-, over-, overgrootmoeder. Ze woonde in de 18e eeuw op kasteel Hackfort in het Gelderse Vorden met haar echtgenoot baron Frederik Borchard Lodewijk van Westerholt en 5 kinderen. Maar dan…. De baron overlijdt en Anna wordt weer verliefd. Dit keer ver onder haar stand op Jan. Jan Jimmink de tuinman van Hackfort. Anna en Jan krijgen 3 kinderen waarvan er één Willem Jimmink als ongewenst baby’tje wordt weggehaald en naar Noord-Holland wordt gebracht. Willem is dus één van mijn voorvaderen.

Barones Anna Maria Morothea van Lintelo

Barones Anna Maria Morothea van Lintelo

Stinzenplanten

Dit voorjaar ging ik terug naar Hackfort om verhaal te halen (grapje), om de sfeer te proeven en de stinzenplanten rond het kasteel te bekijken. Stinzenplanten – stins komt van het Friese woord stins dat stenen huis betekent – zijn kleurrijke voorjaarsbloeiers die vooral in de 18 eeuw werden geïmporteerd uit o.a. Zuid-Europa en Azië en als sierplant werden aangeplant bij landgoederen van adellijke families.  Veel stinzenplanten zijn ingeburgerd en verwilderd. Een aantal stinzenplanten laat ik in het voorjaar proeven tijdens mijn wildplukwandelingen bij kasteel Groeneveld in Baarn. Ik maak er een stinzensalade van met bloemen van o.a. daslook, longkruid, sleutelbloemen, kervel, vergeet-me-nietjes en fluitenkruid. Met een dressing van homemade walnotenolie, vlierbloesemazijn en kweeperenmosterd. Kleurrijk, lekker, bijzonder. Uit respect voor Anna en Jan!

Eetbare stinzenplanten

Dit zijn de eetbare stinzen- en bijgoedplanten die ik vaak pluk tijdens mijn wildplukwandelingen en die wellicht in eigen tuin groeien:

Stinzenplanten

Daslook (Allium ursinum), gevlekt longkruid (Pulmonaria officinalis), grote bosaardbei (Fragaria oschata Decne)
Kraailook (Allium vineale), wilde hyacint (Scilla non-scripta)

Bijgoed

Bloedzuring (Rumex sanguineus), fluitenkruid (Anthriscus sylvestris), gele dovenetel (Lamiastrum galeobdolon)
Gulden sleutelbloem (Primula veris), Japanse duizendknoop (Fallopia japonica), maarts viooltje (Viola odorata)
Lievevrouwebedstro (Galium odoratum), robertskruid (Geranium robertianum), roomse kervel (Myrrhis odorata), slanke sleutelbloem (Primula elatior), speenkruid (Ficaria verna), struisvaren (Matteuccia struthiopteris), tuinkamperfoelie (Lonicera caprifolium), wilde akelei (Aquilegia vulgaris)

 Stinzenbloemensalade

 

Getagd met , , , ,

Daslook

Daslook

Uniek! Deze bloem smaakt naar ui, knoflook en prei tegelijk! Daslook. Voorjaarsbloeier, maar ook de bladeren en het knolletje zijn later in het seizoen te gebruiken. Ik maak er daslookboter van. Net van de Rode Lijst van beschermde planten afgehaald en te plukken in eigen tuin of in bosrijke gebieden. Maar pas op! De bladeren lijken op het giftige lelietje-van-dalen, de gevlekte aronskelk en de herfsttijloos. Bij twijfel: eerst kneuzen en ruiken en dan pas eten. De genoemde giftige soorten ruiken niet naar knoflook. De naam daslook is waarschijnlijk afgeleid van dassen, die onder de daslook hun hol bouwden.

Getagd met

Wilde ganzeneieren

Plaag

Ganzen zijn er genoeg. Teveel zelfs. Grauwe ganzen bijvoorbeeld zijn een plaag; ze grazen weilanden leeg en verdringen andere vogels. Jaarlijks worden er 1 miljoen eieren ‘onklaar gemaakt’ door schudden en prikken om daarna in de sloot te belanden. Zonde!

Vroege broeders

We zoeken in het riet bij de rivier de Eem in de Eemnesser polder. We zoeken de ‘vroege broeders’, want net als bij mensen heb je bij ganzen ook een aantal die er wat eerder bij zijn dan de rest. Het broedseizoen van ganzen loopt van begin maart tot begin mei. Begin maart is het de beste tijd om ganzeneieren te zoeken. Dan zijn de eieren wel bevrucht maar zitten er nog geen kleine kuikentjes in. Hoe later je in het seizoen raapt, des te groter de kans dat je na het openbreken van de eierschaal wordt aangekeken door kleine ganzenoogjes. Brrr…

Warme eieren

We struinen in het riet naar de verscholen ganzennesten. De ‘domste’ ganzen vliegen op en verraden zo hun nest. Wilde ganzen vliegen direct weg, ontsnapte tamme ganzen blijven zitten en kunnen aanvallen. Pas dus op!  We halen het nest leeg en laten 1 ei liggen.

Verse eieren

De witste eieren nemen we mee. Waarom? Die zijn het meest vers. De met aarde besmeurde eieren zijn ouder omdat ze door moeder gans zijn omgedraaid om zo aan alle kanten te worden bebroed. Een koud ei is ook  goed, moeder gans is nog niet begonnen te broeden en is nog bezig met eieren leggen. Soms zijn de eieren bedenkt met riet. Thuis doen we de waterproef. We leggen het ei voorzichtig in een kan met water. Het ei blijft plat op de bodem liggen en is dus niet bebroed en supervers.  Zou het ei vanaf de bodem schuin omhoog wijzen dan is het bebroed maar vaak wel eetbaar. Komt het ei omhoog drijven dan zit er lucht in, is het bebroed en niet meer eetbaar. De eieren zijn drie weken houdbaar op een koele plek.

2 op 1

Ganzeneieren zijn twee tot drie keer zo groot als een kippenei. De smaak is vol en romig en de dooier heeft een mooie oranje kleur. Kook de eieren en eet ze met zout en peper. Verder kunnen in alle recepten waar gekookte eieren in verwerkt worden kippeneieren vervangen worden door ganzeneieren. Gebruik de eieren liever niet voor een recept met rauwe eieren zoals advocaat, maar bak er bijvoorbeeld een mooie oranje omelet of cake van.

Let op! ganzeneieren rapen is in sommige gebieden verboden. Vraag eerst toestemming aan de grondeigenaar of ga mee met de boswachters die eieren schudden!

Wildplukwandeling: meedoen met een wildplukwandeling? Bij de wildplukwandeling in maart serveer ik ganzeneierencake met zelf getapt berkenwater. Stuur een email naar info@elsjebruijnesteijn.com

Getagd met

Dennentopjestonic

 

Douglastonic

Is de kerstboom eetbaar? Jazeker! Dennenbomen smaken naar citroen en je kunt er allerlei lekkers van maken zoals tonic. Indianen kauwen op het hars van naaldbomen als kauwgom. De oude Grieken bewaarden retsinawijnen in aardewerken kruiken met pijnboomhars. Piloten leren in hun opleiding dat ze na een ongeluk in een bos kunnen overleven met o.a. vitamine C-rijke dennentopjesthee. Dus waarom zouden wij niet iets met onze kerstboom doen? De kerstboom is dus eetbaar mits hij niet is behandeld met brandwerende middelen. Informeer daarnaar bij de kerstboomdealer. Ga anders naar het bos om wat takken te oogsten. De kerstboom of fijnspar is makkelijk te herkennen omdat hij op een kerstboom lijkt. Uiteraard. Pluk wat naalden af en kneus ze tussen de vingers. Een citroengeur is ok. Sabbel er wat op. Een citroensmaak is ok. De hele boom is eetbaar: niet alleen de naalden maar ook de jonge dennenappels, het zaad uit de dennenappels, het hars en de binnenbast.  Experimenteer met alle delen van de boom. Jonge lichtgroene dennennaalden geoogst in mei en juni zijn het lekkerst omdat ze zacht en mals zijn. De oudere naalden smaken ook goed in thee of tonic maar ze zijn te taai om door te slikken. Gedroogde naalden ontstaan vanzelf als ze een paar dagen (op de verwarming of in de zon) blijven liggen. Schuldig voelen is niet nodig, er staan heeeel veel fijnsparren in het bos en de boom gaat nog sneller groeien als er wordt gesnoeid. Fijnspar, grove den en douglasspar, veel coniferen zijn eetbaar. Maar pas op: de taxusboom is giftig. De taxus ruikt niet naar citroen als je de naalden kneust. Wil je meer bijzondere smaken leren kennen uit het bos? Loop dan eens mee met een wildoogstwandeling. Elke maand heeft bijzonder thema’s maar de dennentonic serveer ik altijd.

Dennentopjestonic

Maak eerst thee. Kook (gedroogde) dennennaalden met wat schijfjes citroen en suiker naar smaak in water en laat het een half uurtje trekken. Dit is een heel gezond drankje dat verlichtend werkt bij verkoudheid en hoest. Laat de afzuigkap uit: het hele huis krijgt een rustgevende geur. Dennentopjestonic ontstaat als je de thee laat afkoelen en een paar weken laat staan voor spontane gisting: het dennenwater krijgt vanzelf bubbels door fermentatie dus vergeet niet af en toe de fles ‘te ontluchten’ zodat het koolzuur kan ontsnappen. Zeef de fris bitter zoete tonic en drink het met wat ijsklontjes tijdens de feestdagen of op een warme zomerdag (met gin).

 

 

Getagd met , ,

Marsepein gekleurd met rozenblad en maarts viooltje

Marsepein maken

250 gram amandelmeel, 125-250 gram suiker, 1 eiwit, natuurlijke kleur- en smaakstoffen zoals rozenblad en maarts viooltje.

De marsepein in de supermarkt bevat weinig amandelen of – erger nog– bevat geen amandelen maar bonenpulp met amandel essence en veel te veel suiker. Dat is niet nodig, marsepein is makkelijk zelf te maken. De meeste van ons hebben geen amandelboom in de tuin dus koop amandelmeel of hele amandelen en maal ze fijn in een keukenmachine. (Haal zo nodig eerst de bruine vliesjes van de amandelen door ze licht te roosteren en de vliesje er af te wrijven). Meng het amandelmeel met de suiker en het eiwit en voeg wat druppels water toe totdat er een stevige bal ontstaat. Ook bijzonder: meng wat druppels rozen- of oranjebloesemwater (te koop bij de betere drogist, apotheker of natuurvoedingswinkel) door de marsepein, dat deden de keukenmeiden van de adel en de rijke kooplui in de 18e eeuw ook.  Maar kijk uit deze watertjes kunnen snel overheersen! De hoeveelheid suiker is afhankelijk van uw smaak maar over het algemeen geldt: hoe minder suiker des te beter de kwaliteit van de marsepein. Verwarm dit mengsel op een laag vuur en laat het vervolgens even op een koele plaats rusten. De marsepein kan ook onverwarmd worden gegeten maar is dan minder lang houdbaar. Meng eventueel kleurstof door de marsepein zoals groene thee of cacao en maak er figuurtjes van. Marsepein kwam in de Middeleeuwen vanuit de Arabische wereld naar Europa en werd in de 17e eeuw in ons land populair. Laten we het koesteren deze lekkernij, met echte amandelen en zonder amandel essence. Kleur de marsepein met natuurlijke kleur- en smaakstoffen zoals rozenblad of maarts viooltje. Zie ook het artikel over natuurlijke kleurstoffen: kleurstoffen maken

Marsepein kleuren met natuurlijke kleur- en smaakstoffen zoals het maarts viooltje

 

 

Getagd met , , , , , ,

Anna’s thee van wilde bosaardbeien (1870)

Anna de kleine keukenmeid

Het eerste kinderkookboek dat in Nederland werd uitgegeven: Anna de Kleine Keukenmeid. Opgedragen aan alle lieve kleine Meisjes – Haarlem, Erven F. Bohn, ca. 1870. De Nederlandse vertaling van Die Puppenkochin Anna. Ein praktisches Kochbuch für kleine liebe Mädchen (Dortmund, 1856). H. Davidis. Met zowel eenvoudige kinderrecepten als niet eetbare poppenrecepten. Anna is een braaf en goed opgevoed burgermeisje die haar kleine broertje zoet houdt en kookt op haar poppenfornuis. Ze maakt bijvoorbeeld zure room door melk een paar dagen in een kommetje in de kamer te laten staan en ze gaat naar het bos om blaadjes van wilde bosaardbeien te plukken zodat ze die kan drogen en haar vriendinnen het hele jaar thee kan schenken. Een erg leuk en inspirerend kookboekje. In te zien in de bibliotheek Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam.

Wilde aardbeien

Getagd met , , ,

Confituur

Bramen

500 gram schoongemaakt fruit (zoals aardbeien, frambozen, bramen, vlierbessen, etc), 250 gram suiker, specerijen (bijvoorbeeld kaneel, steranijs, venkelzaad), citroensap.

Vraag: wat te doen met de overvloed aan fruit in de zomer? Antwoord: inmaken! Moeilijk? Nee! Confituur maken kan ook zonder weckketels en gedoe.

  • Maak een leeg glazen potje met schroefdeksel steriel door het af te wassen, uit te koken en af te drogen met een schone theedoek
  • Maak het fruit schoon en snijd het in stukken.
  • Kook het fruit in water. Het fruit moet net onder het vocht staan. Pas de kooktijd aan aan de hardheid van het fruit, korter koken geeft meer smaak en bite.
  • Als je geen pitjes in de confituur wilt druk het fruit dan met de achterkant van een grote metalen lepel door een stevige metalen zeef of zeef het in een roerzeef en vang de fruitpuree op in een schone pan.
  • Voeg suiker, specerijen, wat citroensap en eventueel nog wat water toe. Varieer met specerijen en met de hoeveelheden en pas deze aan aan de smaak van de vruchten. Bij bramenconfituur is het bijvoorbeeld lekker om wat druppels goede balsamicoazijn toe te voegen omdat het zuur van de balsamico goed smaakt bij het zoete van de bramenconfituur.
  • Voeg om de confituur wat dikker te maken pectinepoeder van marmello toe bij fruit met weinig pectine (aardbei, abrikoos, framboos, kers, peer, perzik, pruim en rabarber.) Pectinerijkfruit kan zonder marmello. (aalbes rode bes, appel, braam, kruisbes, kweepeer en zwarte bes.)
  • Laat voor stroop het fruit wat langer doorkoken op een laag vuur zodat het indikt.
  • Giet de gloeiend hete fruitmassa snel tot aan de rand van het steriele potje en veeg daarna de rand snel met schoon papier af. Draai het deksel stevig vast op het potje. Keer het potje om en zet het na een paar minuten weer rechtop. Het potje trekt na enkele minuten vacuüm met een ‘plop’-geluid, het deksel is nu niet meer in te drukken.
  • Plak een stikker op het potje met een datum en een omschrijving van de inhoud. De confituur is minstens een jaar houdbaar en is goed te combineren met bijvoorbeeld kaas, worst of bij wild- en kipgerechten.
Getagd met , , , , , ,

Moerasspireathee

moerasspirea

De moerasspirea (Filipendula ulmaria) ruikt en smaakt naar kaneel, amandel en vanille. Gedroogd worden die geuren nog sterker. De Engelen noemen hem niet voor niets meadowsweet. Hij groeit in juni en augustus in overvloed langs waterkanten, in bossen en ruigtes. Onlangs kwam ik hem tegen in een vergeten hoekje van mijn moestuin. Sterrenkoks maken er dessertsauzen van. Er schijnt zelfs een pijnstillend aspirine-achtige stofje in te zitten. Kortom: wat wil de wildplukker nog meer?

Moerasspireathee

Moerasspirea, suiker of honing

Neem 5 moerasspireapluimen. Rits de bloemen van de stelen. Wassen is niet nodig zolang de pluimen niet op de grond hebben gelegen. Trek thee van de pluimen en kook ze kort. Haal de moerasspirea uit de thee en zoet de thee eventueel met suiker of honing. Maak een theemengsel door de moerasspirea te mengen met andere kruiden en bloemen zoals munt, rozenblad, etc.

 

 

 

Berkenwater

Berkenwater tappen is een van de meest spannende wildplukacties die je kunt bedenken. Want hoe vaak komt het voor dat je water uit een boom kunt drinken? In de maanden maart, april, als het s ‘nachts licht vriest en overdag warmer is komen er in de boom suikerhoudende sapstromen op gang om de jonge bladknoppen van voedsel te voorzien. Veel bomen zijn af te tappen maar vooral de berk staat bekend om zijn krachtige sapstromen. Aftappen kan op een eenvoudige manier door een tak af te breken en er een flesje aan te hangen. Het handigste is een berk in eigen tuin, maar een boom in het bos volstaat ook. Neem een schoon doorzichtig, groen of bruin gekleurd glazen (beugel)flesje mee dat zo min mogelijk opvalt in het bos.  Loop een eindje van het pad af tot u de juiste boom heeft gevonden met een makkelijk af te breken bereikbare tak. Boomwater tappen kan zonder dat de boom dood gaat, de wond van de afgebroken tak herstelt van zelf. Zoek een stevige berk die tegen een stootje kan. Breek een tak af en hang er het flesje aan zodanig dat het er niet van af kan glijden, ook niet als het vol berkenwater zit. Dit vergt enige vaardigheid. Het beugeltje van bijvoorbeeld een leeg Grolsch-flesje kan daarbij handig zijn omdat het aan een ander takje is vast te maken.  Het helpt ook om de tak niet te kort af te breken zodat het een stukje in het flesje blijft hangen. Het flesje hangt, nu is het afwachten.  Ga de volgende dag of een paar dagen later kijken. Een spannend moment. Als het goed is dan is het flesje gevuld met berkenwater. Proef! De smaak is licht zoet. Verwacht er niet te veel van. Berkenwater werd vroeger gebruikt in haarwatertjes omdat het kaalheid tegen zou gaan. In andere culturen drinkt men het tegen voorjaarsmoeheid. Berkenwater is ook in te koken tot zoete stroop zoals de Indianen in Canada al eeuwenlang maple syrup maken van ingekookt esdoornwater of esdoornsuiker. Zo uit de boom drinken natuurlijk spectaculair. Daarom ‘serveer’ ik het bijzondere watertje in de maanden maart of april, afhankelijk van de weersomstandigheden, tijdens mijn maandelijkse wildplukwandeling in het bos bij kasteel Groeneveld. Tenminste, als het flesje gevuld is en niemand het van de boom heeft afgehaald….

 

Getagd met ,
Top